Onderzoekers aan het woord (3)

Ingediend door admin op wo, 09/26/2012 - 23:00

Koordirigent en musicoloog Geert van den Dungen is een frequent bezoeker van het NMI. Momenteel werkt hij aan zijn proefschrift en doet daarvoor onderzoek naar het leven en werk van de Nederlandse componist Sem Dresden, van wie het NMI het archief beheert.

"Vanaf 2004 ben ik een zeer frequent gebruiker van de gespecialiseerde diensten, die het Nederlands Muziek Instituut aan haar bezoekers verleent. Voor mij als koordirigent en musicoloog is de unieke muziekcollectie die hier is opgebouwd een onuitputtelijke bron voor het verbreden en verdiepen van mijn repertoirekennis. Een groot deel van mijn concertprogramma's ontstaat in de studiezaal van het instituut, een camera silentissima, waar men zich in opperste concentratie op allerlei zeldzame en fraaie muziekmanuscripten en partituren kan richten. Ook mijn koren met hun concertpubliek in Breda en Rotterdam maken als gevolg hiervan kennis met minder voor de hand liggend repertoire, dat verrassend vaak waardering oogst.

Mijn belangstelling voor het Nederlands muziekrepertoire dateert al van de jaren zestig van de vorige eeuw, toen ik als koorknaap bij dirigent, organist en componist Louis Toebosch de polyfonie van de 'oude Nederlanders' met de paplepel kreeg ingegoten. Daarnaast was er natuurlijk ook aandacht voor de kerkmuziek van Hendrik Andriessen en zijn tres pueri De Klerk, Mul en Strategier. De voorliefde voor de Nederlandse muziek die zich hierdoor in mijn jeugd kon ontwikkelen, duurt gelukkig voort tot op de dag van vandaag.

Momenteel werk ik aan de Universiteit van Amsterdam aan een proefschrift, dat gewijd is aan het leven en werk van de Joodse componist Sem Dresden (1881-1957), die in de eerste helft van de twintigste eeuw een veelzijdige spilfunctie in het Nederlands muziekleven vervulde. Hij was namelijk niet alleen lange tijd een vooruitstrevend en inventief componist en koordirigent, maar hij was ook een bevlogen docent (harmonieleer, analyse en compositie) en directeur van het Amsterdams Conservatorium en het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Tot zijn grote leerlingenschare behoorden belangrijke musici en componisten als Eduard van Beinum, Cor de Groot, Marius Monnikendam, Jan Mul, Willem van Otterloo, Robert de Roos, Leo Smit en Rosy Wertheim. Daarnaast was Dresden als bestuurder in vele muziekorganisaties een initiatiefrijk pleitbezorger van kwaliteitsverbeteringen binnen de Nederlandse muziekwereld. Tegenwoordig wordt de naam Sem Dresden vooral nog in verband gebracht met zijn standaardwerk Algemene Muziekleer, maar hij toonde zich ook in tal van artikelen en enkele boeken een begenadigd schrijver over muziek.

Het archief van Sem Dresden in het NMI bevat zijn compositorisch oeuvre in handschrift en drukken (liederen, koorwerken, kamermuziek, orkestwerken en soloconcerten), waarin zich de wonderlijke muzikale geesteswereld van deze markante persoonlijkheid openbaart. Ook is allerlei ander archiefmateriaal beschikbaar, waaronder curieuze correspondentie met figuren als Henk Badings, Alphons Diepenbrock, Alexandre Glazounov, Percy Grainger, Pierre Monteux, Willem Pijper, Albert Roussel en Matthijs Vermeulen.
Een van de voordelen van het NMI is dat je als onderzoeker in staat wordt gesteld bijna gelijktijdig archieven van Nederlandse componisten en musici naast elkaar te leggen. Dit kan verrassend vergelijkingsmateriaal opleveren met daarin onverwachte dwarsverbanden. Dat een flink deel van de huidige voorzieningen van het NMI door cultuurbezuinigingen gaat verdwijnen, is een grote aderlating voor de toegankelijkheid van het Nederlands muzikaal erfgoed.

Geert van den Dungen, 1 oktober 2012

Geert van den DungenSem Dresden

We nodigen onze lezers en bezoekers graag uit om in een eigen bijdrage iets te vertellen over ‘hun’ archief, over een vondst in de collectie, of over een bijzondere ervaring tijdens hun speurtochten in het NMI. U kunt contact opnemen met de webredactie.